Штогод беларусы з болем у сэрцы ўспамінаюць жалобную дату – 29 кастрычніка. У 1937 годзе ў ноч з 29 на 30 кастрычніка ў сутарэньнях менскай турмы былі расстраляны самыя яскравыя і таленавітыя дзеячы культуры, асьветы, грамадзкія дзеячы. 28 кастрычніка сьвядомыя беларусы прыйшлі на шэсьце, каб ушанаваць памяць пакутнікаў. Шэсьце, на якім сабралося прыкладна 1500 чалавек, прайшло ад гадзіньнікавага заводу да Курапатаў. Людзі прыйшлі з кветкамі, з нацыянальнымі бел-чырвона-белымі сьцягамі, гербамі Менску. У шэсьці прынялі ўдзел розныя арганізацыі, ініцыятывы, праекты і простыя людзі, якім неабыякавы лёс сваёй краіны. Пасьля шэсьця адбыўся традыцыйны мітынг, на якім ушанавалі памяць ахвяраў сталінскіх рэпрэсій хвілінай маўчаньня, добрымі словамі, малітвай. Праект “Вока”, “Трэці Шлях”, “Ініцыятыва!” усталявалі крыж у Курапатах у знак падзякі тым, хто змагаўся за разьвіцьцё і незалежнасьць нашай краіны, родную мову і культуру. Моладзь усклала кветкі і заспявала Магутны Божа.

Падрабязней http://moladz.org/node/1463  

Прапануем Вашай увазе інтэрв'ю з удзельнікамі шэсьця, лідэрамі новага пакаленьня апазыцыйнай моладзі, грамадзкімі актывістамі Аляксандрам Апейкіным, Віталем Дабраначам і Валянцінам Сакалоўскім, якія сымпатызуюць ідэям Маніфеста «Час Перемагаць!» (www.peremen.info ).

Павел Марозаў. Чаму вы пайшлі на Дзяды?
Віталь Дабранач. Каб ушанаваць памяць нашых продкаў. Бо калі не памятаць памылкі мінулага, то наўрад ці мы пабудуем шчаслівае будучае. Каб паказаць пасля 14-га кастрычніка, пасля Эўрапейскага Маршу, што мы не правакатары, не адмарозкі. Самае галоўнае - паказаць усім, што мы культурная, прыгожая моладзь, якой не абыякава беларуская культура, мова ды гісторыя.
Аляксандр Апейкін. Для мяне Дзяды гэта традыцыя, якая павінна перадавацца ад пакалення да пакалення і ніколі не знікаць. Кажуць, што той народ самы моцны, у якога самая доўгая памяць. Курапаты - гэта частка памяці нашага беларускага народу, нажаль не самая лепшая, але пакінуўшы якую, мы не станем мацней, каб супрацстаяць ворагам Беларусі. Да тых часоў, пакуль людзі будуць штогод ушаноўваць ахвяраў камуністычных злачынстваў, будзе жыць беларуская нацыя. Курапаты - гэта трагедыя мінуўшчыны, вечная памяць аб якой павінна стаць сымвалам непахіснасьці і неўміручасці беларускага народу.
Валянцін Сакалоўскі: Я лічу, што нельга дазваляць людзям забывацца на зваротны бок "дасягненняў" Савецкага саюза — масавыя растрэлы, зламаныя лёсы сотняў тысяч людзей.

ПМ. Чым адрознівалася шэсьце на Дзяды ад Эўрапейскага Маршу?
ВД. Гэта - акцыя памяці, у якой удзельнічае кожны годны чалавек. І неабавязкова ў акцыі. Можна проста прыйсці на могілкі да продкаў і пакласьці кветкі.
АА. Асноўнае адрозненьне - гэта наяўнасць людзей, якія не займаліся піарам і правакацыямі. Можна было заўвыжыць, што на Дзядах амаль не было тых, хто "актыўна" ўдзельнічаў у Эўрапейскім Маршы.
ВС. Я лічу некарэктным увогуле параўноўваць гэтыя два мерапрыемствы — для нас важна і не забывацца на сваю гісторыю, і вызначыцца з будучым Беларусі.

ПМ. Якой была атмасфера мерапрыемства? 
ВД: Было шмат нармальных людзей. За нашай расцяжкай было чалавек 150-200 рэальна класнай моладзі, з якой можна працаваць. Былі акрамя нас Малады Фронт, Вольная Моладзь, Рух «За свабоду».
АА: Прыемная і крыху жалобная. Нажаль, некаторыя людзі забываліся, што гэта не палітычная акцыя, а жалобнае шэсце, але ж большасць удзельнікаў прытрымліваліся маральных правілаў паводзін. Вельмі прыемна было бачыць шмат маладых людзей, якія свядома ўдзельнічалі ў памінальным шэсьці.
ВС. У мяне склалася ўяўленьне, што прадстаўнікі адной з вядомых моладзевых структур прыйшлі за зарадам адрэналіну, а не для таго, каб ушанаваць памяць ахвяраў рэпрэсій. Іх паводзіны псавалі малюнак, але ў цэлым мітынг праходзіў строга і ўрачыста.

ПМ. Чаму моладзь у гэтым годзе так актыўна падтрымала Дзяды, чаго не назіралася ў мінулым?
ВД. Есць моладзь з якой можна працаваць, але трэба зараз знайсці правільную тактыку, як з імі працаваць, каб не губляць новыя кадры.
АА. Моладзь зараз адчула сваю сілу. Пасля Эўрапейскага Маршу зьявілася вера - вера ў новае пакаленьне, здольнае на здзяйсненьне вялікіх зменаў. Асноўная перавага моладзі - гэта ўменьне і жаданьне трымацца разам.
ВС. Моладзь увогуле пачынае граць больш актыўную ролю ў палітыцы.

ПМ. Чаму вы вырашылі паставіць крыж у Курапатах? Навошта вы неслі яго праз увесь горад?
ВД. Каб выказаць пашану, паказаць, што мы памятаем пра нашых продкаў, пра рэпрэсіі і ня хочам, каб гэта паўтарылася.
АА. Пранесці Крыж праз увесь горад і ўсталяваць яго - гэта сімвалічна.   Мы пераадолілі дзеля гэтага больш за 10 км. Такія адлегласці  патрабуюць намаганьняў волі і сапраўднага жаданьня ўшанаваць памяць, усвядоміць сэнс памінаньня, як трагедыю беларускага народу. Вось гэта і ёсць сымвал доўгай дарогі на Курапаты...
ВС. Усе прызвычаіліся, прычым, небеспадстаўна, ставіцца да КХП-БНФ як да своеасаблівай секты, таму і на тыя мерапрыемствы, якія ладзіць партыя, падае такое адценьне "несур'езнасці". Асабіста мне вельмі хацелася паказаць усім, што памяць рэпрэсій — гэта не тэма для "тусоўкі" пары дзесяткаў "адраджэнцаў", а сапраўды вельмі важная праблема.

ПМ. Што вам больш за ўсе запомнілася ў працэсе шэсьця і акцыі ў Курапатах?
ВД. Звычайныя людзі, якія не разумеюць нічога. Калі гэта лукашысты, то яны крычаць нам - вы сукі і казлы. Калі нашы, то крычаць - Луку ў ж… А ніхто не задумваецца, што сеньня звычайны дзень памяці, а не мітынг.
АА: Кансалідаванасць дзеяньняў. Ніхто не цягнуў коўдру на сябе, уся акцыя прайшла ў адным рытме.
ВС. Тое, што ў адрозненьне ад усіх акцый апазыцыі, народ не разыходзіўся на шляху, нягледзячы нават на вялікі - 13 км - маршрут і ўзрост многіх удзельнікаў.

ПМ. Што для вас Курапаты?
ВД. Гэта сімвал, ў якім сумяшчаецца мноства знакаў. Свабода, 1988 год, памяць, жахі рапрэсій, абарона комплекса Курапаты у 2002-2003, памяць дзеля будучыні. Пакуль мы памятаем, то былога не паўторыцца….
АА. Трагедыя на Курапатах заўжды нагадвае мне, што мы, маладыя і моцныя, павінны ў нашым змаганні набліжаць той дзень, калі ўсе ахвяры нашай Радзімы будуць ушанаваныя, а злачынцы пакараныя! Не забываць наша пакутнае мінулае і змагацца з тымі, хто сення спрабуе такім жа гвалтоўным чынам здзеквацца над беларускім народам – гэта наш святы абавязак!
ВС. Пакуль — нявырашанная праблема.

ПМ. Ці былі перашкоды з боку міліцыі, АМАПу?
ВД. Не не было. Але крыкі міліцыі, што час ад часу мы парушаем дарожны рух, калі не паспявалі перайсці дарогу, гучалі проста смешна. Бо міліцыя абавязана забяспечыць нам праход, перакрыць рух.
АА. Для мяне не. Трэба зразумець, што ў асноўнай масе людзей, якія дзяжураць на акцыях, мала жаданьня камусці замінаць. Часцей, яны мусяць проста выконваць загад.
ВС. Не. Я б за гэта таксама падзякаваў КХП-БНФ - партыя здолела арганізаваць бесканфліктны рух удзельнікаў мітынга.

ПМ. Як вас прыняла старэйшае пакаленьне, КХП-БНФ?
ВД. Я ня маю ніякага дачынення да палітычных партый. Мы проста разам удзельнічалі ў культурніцкай акцыі. Калі б іншыя праўрадавыя арганізацыіі далучыліся да гэтага шэсця або авесцілі год беларускай мовы, то я супрацоўнічаў бы зь імі.
АА. Яны нам выказалі падзяку, запрасілі ўвесну прыйсці дапамагчы на Курапаты талаку зладзіць. Казалі, што мы, маладыя, зараз павінны пераняць гэты сцяг і давесці Беларусь да перамогі.
ВС. Старэйшае пакаленьне - яны старэйшыя, і мы павінны з пакорай іх выслухоўваць.

ПМ. Якія вашы адчуваньні пасля шэсьця? Яно вас натхніла на штосьці ці наадварот - расчаравала?
ВД. Я вельмі рад, што сёння я ўбачыў вялікую колькасць адэкватнай і разумнай моладзі, якая выйшла за ідэю, за памяць, а не за грошы. Калі пачалася правакацыя і палітычныя крычалкі, то я заклікаў моладзь не падтрымоўваць гэтага. І ніхто не крычаў акрамя кучкі правакатараў. Я бачу, што маладыя людзі развіваюцца ў правільным накірунку, што мяне вельмі ўзрадвала.
АА. Так, натхненне ёсць. Ёсць вялікае жаданне працаваць далей, заклікаць людзей, і асабліва моладзь, да агульнай арганізацыі падобных мерапрыемстваў. Паасобку ў нас ніколі нічога не атрымаецца. Толькі саюз маладых шчырых і мужных сэрцаў зможа правесці нашу пакутную Радзіму скрозь цемру.Толькі разам мы сможам штосьці змяніць!
ВС. Я лічу, што ў такога мітынга ня можа быць фінальнага выніка — таму і расчаравацца у ім немагчыма.

Гутарыў Павел Марозаў

Фота з акцыі (Андрэй Лянкевіч, naviny.by, svaboda.org, moladz.org):